1611: Eerste aandelenbeurs ter wereld

In de loop van de vroege 17e eeuw ontwikkelde Amsterdam zich als het belangrijkste handelscentrum van de wereld. Deze positie werd sterk gestimuleerd door de grote macht van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). De VOC trok het voor verdere expansie benodigde kapitaal aan door als eerste onderneming ter wereld publiek verhandelbare aandelen uit te geven in het jaar 1602. De handel in deze aandelen vond plaats in een speciaal daarvoor ontworpen gebouw aan het Rokin dat in 1611 geopend werd. Deze beurs werd ontworpen door Hendrik de Keyzer, de toonaangevende architect van die tijd. De Keyzer was ook verantwoordelijk voor bijvoorbeeld de Amsterdamse Westertoren en het praalgraf voor Willem van Oranje in de Nieuwe Kerk te Delft. Zoals u op de afbeeldingen kunt zien, vond de handel in deze beurs nog plaats in de buitenlucht. De Beurs van De Keyzer werd wegens bouwvalligheid halverwege de 19e eeuw gesloopt.

Het begrip Beurs is overigens waarschijnlijk ontstaan in Brugge in de toenmalige Zuidelijke Nederlanden, in de 13e eeuw. De Brugse herberg van de familie Van der Burse (met een beurs als symbool aan de gevel) ontwikkelde zich in die tijd gaandeweg als de belangrijkste ontmoetingsplek voor diverse handelaren. Brugge was toen het economisch centrum van Noord-West Europa. Het Nederlandse woord Beurs kent veel navolging in andere talen, bijvoorbeeld Bourse in het Frans, Bolsa in het Spaans, Borsa in het Italiaans en Boerse in het Duits.

1845: De beurs van Zocher

De volgende beurs stond op de plek waar wij tegenwoordig De Bijenkorf treffen, daar waar het Damrak uitkomt op de Dam. De Beurs van Zocher kwam in grote lijnen overeen met die van Hendrick de Keyser: een rechthoekig gebouw met ingang op het zuiden en een open binnenhof. Wat het uiterlijk betreft was hij echter compleet verschillend: streng neoclassicistisch met een portiek bestaande uit voor Nederlandse begrippen kolossale Ionische zuilen. Vanwege zijn rechthoekige, tempelachtige karakter en het grotendeels ontbreken van ramen kreeg de beurs van Zocher al snel de bijnaam 'het mausoleum'. Zocher werd iets later ook de ontwerper van het Amsterdamse Vondelpark.

1875: Amsterdam wil een nieuwe beurs

In de loop van de jaren '70 van de 19e eeuw werd duidelijk dat Amsterdam behoefte had aan een nieuwe 'Koopmansbeurs'. De bestaande Beurs van Zocher uit 1845 was, door de economische opleving, niet alleen te klein geworden, het gebouw was ook qua stijl uit de mode geraakt. Het in 1876 ontworpen en zeer opzienbarende Centraal Station maakte dit nog maar eens duidelijk. De behoefte aan een nieuwe beurs in combinatie met het CS en het Damrak als nieuwe 'gateway' tot de stad waren de aanleiding tot een lange discussie. Een discussie die uiteindelijk pas in 1903 zou leiden tot de voltooiing van de 3e Koopmansbeurs van Amsterdam, de Beurs van Berlage.

>> vervolg